ความเป็นมา

หัตถกรรม (crafts) หมายถึง เครื่องมือเครื่องใช้ที่สร้างขึ้นด้วยมือเป็นหลัก เช่น การปั้น การแกะสลัก การจักสาน ซึ่งเกิดจากฝีมือช่างเพียงคนเดียวหรือมากกว่าหนึ่งคน
พื้นบ้าน (folk) นักคติชนวิทยาได้ให้ความหมายไว้ว่า หมายถึง กลุ่มชนใดคนหนึ่ง ที่มีเอกลักษณ์หรือลักษณะร่วมกันอย่างใดอย่างหนึ่ง อาจจะเป็นลักษณะของการเลี้ยงชีพที่คล้ายคลึงกัน พูดภาษาเดียวกัน นับถือศาสนาเดียวกัน มีขนบประเพณีเดียวกัน
หัตถกรรมพื้นบ้านทำขี้นเพื่อประโยชน์ใช้สอยเป็นสำคัญ แต่หัตถกรรมพื้นบ้านบางอย่าง มีความงามร่วมอยู่ด้วย อาจเป็นในด้านรูปทรง ลวดลาย สีสัน ความละเอียด ประณีตของวัสดุการทำ ดังนั้นหัตถกรรม พื้นบ้านบางอย่างจึงจัดเป็นงานศิลปะซึ่งเรียกว่า ศิลปหัตถกรรมพื้นบ้าน ได้มีผู้ให้ข้อสังเกตไว้ว่า ถ้าวัตถุนั้น ผู้สร้างให้ความสำคัญด้านความงามมากกว่า ประโยชน์ใช้สอยก็ถือว่า วัตถุนั้นเป็นศิลปหัตถกรรม แต่ถ้าวัตถุนั้นมีประโยชน์ใช้สอยมากกว่าก็ถือว่าเป็นงานหัตถกรรม
สาเหตุของการสร้างหัตถกรรมพื้นบ้าน
๑. ความจำเป็นในการดำรงชีวิต
ทำนา : ไถ, ไม้ขอฉาย (คันฉาย), กะพ้อม
ดักจับสัตว์น้ำ : ไซ, ตุ้ม, ข้อง, อีจู้
เครื่องใช้ในครัวเรือน : กระบุง, กระจาด, ตุ่มน้ำ, หม้อ
๒. สภาพภูมิศาสตร์และสิ่งแวดล้อม
บ้านเรือนริมคลอง
๓. วัฒนธรรม ความเชื่อ และศาสนา
การทำตุง หรือธง เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา
หัตถกรรมพื้นบ้าน หมายถึง งานช่างหรืองานฝีมือของชาวบ้าน ที่ประดิษฐ์เป็นเครื่องใช้ไม้สอบภายในบ้าน ใช้เป็นสิ่งของสนองความเชื่อถือทางด้านประเพณี ศาสนา เช่น เป็นเครื่องบูชา ใช้เพื่อความสวยงามสนองความสุขทางจิตใจและเป็นเครื่องมือในการประกอบอาชีพ
หัตถกรรม หมายถึง ผลงานอันเกิดจากการกระทำด้วยฝีมือมนุษย์ โดยนำวัตถุดิบที่มีอยู่ตามธรรมชาติมาประดิษฐ์เป็นเครื่องมือเครื่องใช้เพื่อประโยชน์ใช้สอยในชีวิตประจำวัน งานหัตถกรรมจะมีการพัฒนารูปแบบไปตามการพัฒนาฝีมือของช่าง ที่สั่งสมประสบการณ์ และสืบทอดความรู้ ความชำนาญ จากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง ซึ่งต้องใช้ระยะเวลาและทักษะ ส่งผลให้งานหัตถกรรมมีความงามและมีคุณค่าทางศิลปะ งานหัตถกรรมจึงกลายเป็นงานศิลปหัตถกรรม ซึ่งมีความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องกันจนไม่อาจแยกออกจากกันได้ศิลปหัตถกรรม มีความสัมพันธ์
ขอขอบคุณข้อมูลจาก
ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ
สนง.วัฒนธรรมจังหวัดสุราษฎร์ธานี
ชวนกันเป็นชาวคติชน

วันพฤหัสบดีที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2552

ชาติไทย เป็นชาติที่มีศิลปะวัฒนธรรม และประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน ประเทศหนึ่งในภูมิภาคเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ โดยปรากฎหลักฐาน โบราณสถาน โบราณวัตถุ ที่เป็นงานประณีตศิลป์จำนวนมาก ที่ผ่านการคิดค้น สร้างสรรค์ ประดิษฐ์ ขึ้นมา ด้วยความเพียรพยายาม ประณีต วิจิตร บรรจง สืบต่อกันมาเป็นเวลานานหลายร้อยปี หรืออาจถึงพันปี งานที่จัดว่าเป็นประณีต ศิลป์ของไทย ที่มีลักษณะเฉพาะตัว
เขียนโดย ที่ ไม่มีความคิดเห็น:
ป้ายกำกับ:
สมัครสมาชิก: บทความ (Atom)

สินค้าจากผ้าไหม

ผ้าไหม ( Thai Silk Textile )ผ้าไหมไทย แสดงเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของไทย ด้วยลีลาการสอดประสานของเส้นไหม สร้างลวดลายอันวิจิตรสวยงาม ทั้งเคล็ดวิธีที่สร้างเสน่ห์ให้ผืนผ้า ความงดงามของผ้าไหมไทย โดยเฉพาะผ้ามัดหมี่ ที่โดดเด่นจากเส้นไหม ที่เกิดจากการมัดย้อมด้วยภูมิปัญญาอันสูงยิ่งนั้นปรากฏชื่อเสียงไปทั่วโลก
ป้ายกำกับ: ของทำด้วยผ้าไหม
ไม้แกะสลัก
งานแกะสลักเป็นงานศิลปหัตถกรรมแขนงที่สร้างชื่อเสียงและเงินตราให้แก่ประเทศไทย ด้วยฝีมือที่ประณีตและมีความละเอียดในการทำงาน ในอดีตชาวบ้านมักทำการแกะสลักเพื่อตกแต่งเครื่องใช้ต่าง ๆ และใช้กับงานศิลปวัตถุที่เกี่ยวข้องกับศาสนา แต่ปัจจุบันงานแกะสลักไม้ ได้เปลี่ยนตัวเองก้าวไปสู่งานหัตถ อุตสาหกรรมสมัยใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคเหนือตอนบน งานแกะสลักที่พบเห็นโดยทั่งไป รูปสัตว์ต่างๆ รูปวัฒนธรรม ประเพณีและการดำเนินชีวิตของในชุมชน

เครื่องจักสาน
งานจักสานถูกสร้างขึ้นมาเพื่อตอบสนองความตำเป็นในการดำรงชีพของมนุษย์ด้วยเราจะสามารถพบเห็นงานจักสานได้ทั่วไปในชีวิตประจำวัน เช่นไซดักปลา ที่ใส่พร้าไปสวน หรือตะกร้าไปวัด นอกจากนี้สภาพแวดล้อมและพิธีกรรมประเพณีความเชื่อก็เป็นปัจจัยที่ก่อให้เกิดงานจักสานด้วย ชาวบ้านทางดภาคเหนือนิยมผลิตเครื่องจักสานภายในครัวเรือนและยังเป็นการผลิตที่อาศัยมือและกำลังกาย เกือบทุกขั้นตอน ปัจจุบันงานจักสานในภาคเหนือมีรูปแบบที่หลากหลายทั้งแบบดั้งเดิมและประยุกต์ผสมผสานกับเทคโนโลยีสมัยใหม่

หัตถกรรมพื้นบ้าน

หัตถกรรมพื้นบ้าน โดย นายมาโนช กงกะนันทน์
"หัตถกรรมพื้นบ้าน" เป็นประยุกต์ศิลป์หรือศิลปะที่มีประโยชน์ใช้สอยประเภทหนึ่งที่ชาวบ้านธรรมดาเป็นผู้สร้างขึ้นเพื่อตอบสนองความต้องการของตนเองหรืออีกนัยหนึ่งก็คือ เป็นผู้สร้างเครื่องมือ ภาชนะ สำหรับใช้เองในชีวิตประจำวัน นอกจากนี้ยังมีหัตถกรรมพื้นบ้านอยู่อีกสองลักษณะ คือ งานหัตถกรรมที่ชาวบ้านสร้างขึ้นเพื่อสนองความต้องการของคนในอีกระดับหนึ่งหรืออีกสังคมหนึ่งคือ ขุนนาง ข้าราชการ และพระมหากษัตริย์ และลักษณะสุดท้ายคือ งานหัตถกรรมที่สร้างขึ้นเพื่อสนองความเชื่อของตนในพิธีกรรมต่างๆ และในพระศาสนา ในที่นี้ผู้เขียนใคร่จะขอกล่าวถึงแต่งานหัตถกรรมที่ชาวบ้านสร้างขึ้นเพื่อใช้สอยเองและใช้ในระหว่างชาวบ้านด้วยกันเท่านั้น หัตถกรรมดังกล่าวนี้มีหลายชนิดด้วยกัน ซึ่งจะขอกล่าวตามลักษณะของวัสดุและเทคนิคการทำ อันมีอยู่ทั้งสิ้น ๙ ชนิดด้วยกัน คือ ๑. เครื่องไม้ ๒. เครื่องจักสาน ๓. เครื่องดิน ๔. เครื่องทอ (เครื่องผ้า) ๕. เครื่องรัก ๖. เครื่องโลหะ ๗. เครื่องหนัง ๘. เครื่องกระดาษ ๙. เครื่องหิน หัตถกรรมชนิดต่างๆ ดังกล่าวมานี้ ชาวบ้านสร้างขึ้นโดยใช้วัตถุดิบที่มีอยู่ในท้องถิ่นของตนเองเป็นส่วนมากและมิได้นำไปผสมกับวัตถุเทียมอื่นใดเลย แต่พอมาถึงปัจจุบันความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี มีส่วนทำให้เปลี่ยนแปลงไป กล่าวคือ มีการนำเอาวัสดุเทียมมาใช้ประกอบในการทำงานหัตถกรรมอย่างไม่สามารถจะหลีกเลี่ยงได้ ซึ่งนับว่าเป็นการลดคุณค่าทางสุนทรียภาพของหัตถกรรมพื้นบ้าน อย่างไรก็ตาม สภาพเช่นนี้บังเกิดขึ้นเสมอมา จึงสมควรที่เราจะต้องทำการอนุรักษ์เอาไว้ด้วยวิธีใดวิธีหนึ่งที่สามารถจะทำได้
ขอขอบคุณสารนุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่มที่ 13

หัตถกรรมภาคอีสาน


หัตถกรรมพื้นบ้านอิสาน
ชาวบ้านสร้างเครื่องมือเครื่องใช้ขึ้นเพื่อประโยชน์ใช้สอยในชีวิตประจำวันและเพื่อสนองความเชื่อของตนในพิธีกรรมต่างๆ เนื่องจากคนไทยและผู้ปกครองบ้านที่ประดิษฐ์ขึ้นจึงมีทั้งประโยชน์ใช้สอย และความงามทางศิลปะ หัตถกรรมพื้นบ้านมีหลายชนิด แยกตามลักษณะของวัสดุ เทคนิคการทำ และวัตถุประสงค์ของการนำไปใช้ หัตถกรรมที่เป็นเครื่องไม้มักทำจากไม้สัก ไม้ชิงชัน ไม้โมกมันและไม้แดงประดิษฐ์เป็นกระต่ายขูดมะพร้าว กระจ่า เซี่ยนหมาก เครื่องเรือนแกะสลักฉลุลาย เครื่องเล่น เช่น ลูกข่าง ช้างไม้และตุ๊กตา เครื่องจักสานนั้นเป็นสิ่งประดิษฐ์จากไม้ไผ่ ใบลาน ที่ชาวบ้านทำเป็นของใช้และเป็นเครื่องมือประกอบอาชีพได้แก่ สุ่มไก่ ข้อง ชะลอม ฝาชี กระบุง ตะกร้า หมวกงอบ ตะกร้อสอยผลไม้ และเป็นของเล่น เช่น พวงปลาตะเพียนแขวนให้เด็กนอนดูในเปล เครื่องดินเผาเป็นผลงานประยุกต์ศิลป์ ที่ใช้ประโยชน์ได้มากในชีวิตประจำวันและพัฒนาเป็นงานวิจิตรศิลป์ที่งดงาม แสดงถึงวัฒนธรรมอันสูงส่งของคนไทยมาแต่โบราณเครื่องใช้ที่ทำด้วยดิน ได้แก่ ครก หม้อ โอ่ง ไห คนโท และที่ประดิษฐ์รูปร่างสวยงามใช้เทคนิคการเคลือบสีต่างๆ ได้แก่ เครื่องสังคโลก เครื่องเบญจรงค์และลายน้ำทอง เป็นต้น เครื่องทอเป็นหัตถกรรมพื้นบ้านอีกอย่างหนึ่ง แบ่งเป็นประเภทเสื่อ ซึ่งใช้ต้นกกย้อมสีมาทอเป็นผืนใหญ่ และประเภทผ้าซึ่งมีทั้งการทอผ้าพื้นและผ้าลายยกดอก วัสดุที่นำมาใช้ทอผ้า ได้แก่ ฝ้าย ไหม และขนสัตว์ ลวดลายของผ้าที่ทอในภาคต่างๆ ล้วนมีความงดงามแสดงถึงศิลปะในท้องถิ่นนั้น เช่น ผ้ายก ผ้าลายขิด ผ้าตีนจก และผ้ามัดหมี่ เป็นต้น เครื่องรักเป็นเครื่องใช้สอยและภาชนะที่สานด้วยไม้ไผ่เคลือบด้วยรักซึ่งเป็นยางไม้ชนิดหนึ่งขัดให้เกลี้ยงแล้วเขียนลวดลายเป็นสีต่างๆ หรือลายทอง เครื่องรักนี้มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า เครื่องเขิน มีความงดงามและมีประโยชน์ใช้สอยในชีวิตประจำวันของคนภาคเหนือ ได้แก่ พาน เซี่ยนหมาก ขันน้ำ ถาดใส่ของถวายพระ และแจกัน เครื่องโลหะ ชาวบ้านนำโลหะเช่นเหล็กมาทำเป็นเครื่องมือ ใช้ในครัวเรือนและในการประกอบอาชีพทางการเกษตร เช่น มีด กรรไกร ขวาน เคียว สิ่ว จอบ เสียมใช้ทองเหลืองและทองแดงมาทำเชิงเทียน เซี่ยนหมาก ใช้ทองแดงมาผสมกับดีบุกและเศษทองเป็นสัมฤทธิ์ สร้างพระพุทธรูป ทำขันลงหิน มีด และช้อน ซึ่งเป็นหัตถกรรมไทยที่มีชื่อเสียงไปทั่วโลก เครื่องหนัง หนังสัตว์เป็นวัสดุที่คนไทยนำมาประดิษฐ์เป็นส่วนประกอบของเครื่องมือ เช่น สายธนูและหนังสติ๊กทีใช้ยิงไล่นกกาในท้องนา เป็นสิ่งสื่อความหมายเพื่อการบันเทิง เช่น ตัวหนังตะลุงที่ใช้เชิดเป็นเรื่องราว ส่วนที่เป็นเครื่องใช้ ได้แก่ อานม้า สายบังเหียน เป็นต้น เครื่องกระดาษ ศิลปะพื้นบ้านที่คนไทยรู้จักนำกระดาษมาประดิษฐ์นั้นมีมากมาย ในด้านการศึกษามีการทำข่อย สมุดไทย ส่วนเครื่องใช้ได้แก่ ร่ม ซึ่งทำด้วยกระดาษสา ด้านการบันเทิงใช้กระดาษมาทำหัวโขน หน้ากาก หัวโต บางครั้งนำมาทำเครื่องเล่น เช่น ตุ๊กตา สัตว์จำลอง และว่าว เป็นต้น เครื่องเขิน คนไทยมีฝีมือในการแกะสลักหินเพื่อให้ได้งานศิลปะและเครื่องมือ เครื่องใช้ งานศิลปะได้แก่ การสลักหินเป็นรูปสัตว์ต่างๆ การทำลูกนิมิตและใบเสมา ส่วนที่เป็นเครื่องใช้ที่ทุกคนรู้จักดี คือ ครก สาก และโม่ เป็นต้น ชาวบ้านในแต่ละท้องถิ่นมักจะใช้วัสดุธรรมชาติที่มีอยู่ในท้องถิ่นนั้นมาประดิษฐ์เป็นเครื่องมือเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน ครั้นเมื่อมีเวลาว่างก็จะใช้ฝีมือประดิษฐ์สลักเสลาให้ดูงดงามขึ้นกลายเป็นงานศิลปะแสดงถึงความประณีตละเอียดอ่อนของจิตใจปัจจุบันนี้ความเจริญทางเทคโนโลยีมีมากเครื่องจักรกล และเครื่องไฟฟ้าได้แพร่หลายเข้าสู่หมู่บ้านทำให้งานศิลปหัตถกรรมเหลือน้อยลงเครื่องใช้ในครัวเรือน เช่น หม้อดิน หุงข้าว กระต่ายขูดมะพร้าว กระบวยตักน้ำ หรือเครื่องเล่น เช่น ปืนและม้าก้านกล้วย ลูกข่าง กระบอก ไม้ซาง เหล่านี้ในคนรุ่นหลังมีผู้รู้จักน้อย เยาวชนจึงควรสนใจศึกษา

แนะนำ